Người ta cho tiền là thứ tế nhị, là thứ mà chỉ thêm một ít thôi thì thành tham mà kém một ít thôi thì mất đi một cơ hội nào đó.
Trẻ con không biết tiền là gì. Tiền là cái chúng trao đổi để có được thức mà mình mong ước: dăm ba cái kẹo đỏ xanh, chiếc ô-tô nhựa, chú gấu bông. Mà thực ra theo phương pháp nuôi dạy của các cụ thì trẻ con không được cầm tiền, thích gì thì nói, bố mẹ ông bà sẽ mua cho nếu có thể, do đó trẻ con thường không biết tiền. Với chúng vòi vĩnh để có được cái mình muốn chỉ tốn chút giọng để mè nheo, gào thét hay vài giọt nước mắt giả khổ.
Lớn thêm một chút, tiền là mấy nghìn mẹ cho để đút vào cặp, lỡ khi xe đạp tuột xích hay thủng săm. Với những ai thích ăn quà vặt hoặc có bố mẹ đưa đón thì vài nghìn đó dành cho các cô các bà bán lỉnh kỉnh đủ loại sấu me và nước gì đó trong hàng chục chiếc cốc chỉ được rửa trong cùng một cái xô nước. Tiền đơn giản thế.
Lên đại học, tiền được nhìn theo dạng học bổng ít hay nhiều, và phần còn lại sau khi đã trả tiền nhà cùng bao nhiêu các khoản không tên khác là một con số gồm ba hay hai chữ số. Nói vậy chứ khi là sinh viên lúc nào cũng hớn hở, không mấy khi ta nhìn vào tờ tổng kết tiền trong tài khoản hàng tháng. Khi tiêu cứ tiêu, thèm kem thì mua kem, thích chiếc áo là có áo, muốn xem phim là có phim, chỉ may ra đến một ngày đẹp trời, tự nhiên thôi thúc cái ý nghĩ cần phải đi xem hòa nhạc thì lúc ấy mới nắn bóp ví tiền và kiểm tra nguồn vốn của mình. Mẹ hay bảo mua mớ rau thiếu hai trăm đồng cũng không mua được, con trẻ vẫn chẳng hiểu gì đâu.
Nói quanh nói quẩn, cuối cùng thì từ lúc sinh ra cho đến đại học, suy nghĩ về tiền bạc vô tư và đơn giản lắm. Cho đến khi tốt nghiệp và trong lúc lang thang tìm chọn việc làm… Mỗi tờ hóa đơn là một quả bom, bom tích trữ đầy trong nhà. Mỗi một quả bom được mang đến được đựng trong phong bì trắng muốt, nhưng đố dám mở đấy! Vừa mở vừa run, và chỉ một hai tháng đầu thôi, sau thì không thèm mở nữa. Tiền điện thoại vài tháng không trả, thỉnh thoảng hé một mắt đọc hóa đơn mới biết nhà bưu chính viễn thông họ còn phạt ta thêm 50 cents phí gửi giấy báo nộp tiền chậm nữa. Nhưng mà kệ, 50 cents ấy mua được cái thảnh thơi tinh thần tạm thời trong những tháng ngày căng thẳng… Không dám nghĩ đến ngày đổ ụp một đống tiền điện thoại cho họ, lúc ấy là mìn nổ chứ chẳng phải bom nữa rồi.
Giữa những phút không thảnh thơi là những phút mơ hồ. Chợt nghĩ đến một giai đoạn cuộc sống nào đó ta có đủ điều kiện để nuông chiều một vài đam mê… Một chiếc máy ảnh ống kính nhạy, một chút thời gian để cầm bút chì lên vẽ mà không có gì thúc đằng sau lưng, một chiếc xe đạp để thoát khỏi động cơ tàu xe rung bần bật và ồn ào phố xá, một căn phòng nhỏ đầy nắng gió… Ngẫm lại thấy ta có cần giàu đâu, chỉ cần thêm một ít ngoài tiền điện thoại, tiền nước, tiền điện, tiền đặt cọc các loại dịch vụ, tiền internet, tiền ăn uống, tiền xà phòng… Tính tái tính hồi thì thấy việc chiều chuộng đam mê là gì đấy kếch sù quá rồi. Quả thật, giữa những phút không thảnh thơi là những phút mơ hồ, mà phút nào phút nào cũng xoay quanh một phương tiện cơ bản: tiền.
Tiền là gì, tính cách như thế nào? Tham lam hay thiệt thòi? Đến khi già rồi ta mới bắt đầu đặt câu hỏi.
